De Palio van Siena is geen show voor toeristen. Het is een eeuwenoude wedstrijd tussen de wijken van de stad, en de Sienezen leven er het hele jaar naartoe. De race zelf duurt maar ongeveer anderhalve minuut. De dagen ervoor zijn minstens zo indrukwekkend, met trommels in de straten, vlaggen aan elk huis en proefritten op het plein. Hier lees je hoe het werkt, wanneer je erbij kunt zijn en wat je moet weten als je gaat kijken.
Wat is de Palio?
Siena is verdeeld in zeventien contrade, wijken met elk een eigen naam, vlag, kerk en museum. Ze heten naar een dier of figuur, zoals de Adelaar, de Gans, de Schildpad en de Wolvin. Je wordt er geboren en je blijft je hele leven trouw aan je contrada. Op 2 juli en 16 augustus strijden tien van deze wijken tegen elkaar in een paardenrace op het Piazza del Campo, het schelpvormige plein in het hart van de stad.
De ruiters, de fantini, rijden zonder zadel. Ze gaan drie keer rond over een baan van aangestampt zand langs de rand van het plein. Het paard wint, niet de ruiter. Valt de ruiter eraf en komt het paard als eerste over de finish, dan wint de contrada toch. De winnaar krijgt de drappellone, een beschilderde zijden banier die voor elke Palio door een andere kunstenaar wordt gemaakt.
- een echte Italiaanse traditie van dichtbij wilt zien
- tegen drukte en lange wachttijden in de hitte kunt
- de dagen ervoor ook in Siena wilt rondlopen
- met kleine kinderen reist
- slecht tegen menigten of warmte kunt
- moeite hebt met risico’s voor de paarden
Wie doet er mee?
Per Palio lopen tien contrade mee. Zeven ervan staan al vast. Dat zijn de wijken die het jaar ervoor bij dezelfde Palio niet mochten meedoen. De andere drie worden ongeveer een maand van tevoren geloot. Ook de paarden worden verloot. Een contrada kan dus niet zelf haar paard kiezen. Wel kiest elke wijk zelf een ruiter, en daarover wordt flink onderhandeld.
Bij een bijzondere gebeurtenis kan Siena een extra Palio houden, een Palio straordinario. Dat gebeurt maar zelden, de laatste keren waren in 2000 en 2018.
Het programma van vier dagen
De Palio begint niet op de dag zelf. Drie dagen ervoor gaat het al los. Dit is het programma in grote lijnen. De exacte tijden verschillen per jaar.
| Dag | Juli | Augustus | Wat gebeurt er |
|---|---|---|---|
| Dag 1 | 29 juni | 13 augustus | De tratta, de loting van de paarden op het plein, en ’s avonds de eerste proefrit |
| Dag 2 | 30 juni | 14 augustus | Twee proefritten, ’s ochtends en ’s avonds |
| Dag 3 | 1 juli | 15 augustus | Proefrit in de ochtend, de prova generale in de avond en daarna grote feestmaaltijden in de wijken |
| Dag 4 | 2 juli | 16 augustus | De laatste proefrit in de ochtend, zegening van de paarden, historische optocht en de race |
Op de dag van de Palio worden de paarden ’s middags in de kerk van hun contrada gezegend. Daarna trekt de corteo storico over het plein, een lange optocht in middeleeuwse kostuums met vlaggenzwaaiers en trommelaars. Die duurt een paar uur. De race begint aan het begin van de avond, in juli meestal rond half acht en in augustus rond zeven uur.
Ben je er niet op de dag zelf, ga dan naar een van de proefritten. Je ziet de paarden en ruiters op het plein, de sfeer is al geweldig en het is veel minder vol. Op de avond voor de Palio kun je bij sommige wijken aanschuiven bij de feestmaaltijd. Vraag ernaar bij het museum van de contrada.
De start: spannend en onvoorspelbaar
De start heet de mossa. Negen paarden staan tussen twee touwen. Het tiende paard staat erachter en mag de aanloop nemen. Pas als dat paard begint te lopen, valt het voorste touw en begint de race. Dat kan direct gebeuren, maar het kan ook lang duren, omdat contrade elkaar proberen te dwarsbomen. Een starter beslist of de start geldig is. Soms wordt er opnieuw gestart, en bij invallende duisternis wordt de race zelfs naar de volgende dag verplaatst.
Waar kijk je naar de Palio?
Gratis midden op het plein
Midden op het Piazza del Campo staan duizenden mensen dicht op elkaar, en dat is gratis. Kom op tijd, uren van tevoren, want op een gegeven moment gaan de toegangen dicht. Wie eenmaal binnen staat, kan er tot na de race niet meer uit. Er zijn geen toiletten en weinig schaduw. Neem water mee, maar geen glas. Ga niet vooraan bij de bocht van San Martino staan, waar de meeste valpartijen gebeuren.
Een plaats op de tribune of het balkon
Rond het plein staan houten tribunes, de palchi, en sommige huizen verhuren een plek op het balkon of aan het raam. Die plaatsen zijn duur, vaak een paar honderd euro per persoon, en snel uitverkocht. Koop ze alleen bij een betrouwbare verkoper en reken op extra kosten als je ook bij de proefritten wilt zitten.
De paarden en de kritiek
De Palio is niet zonder discussie. De baan is smal, de bochten zijn scherp en er vallen soms paarden. De laatste decennia zijn er strengere regels gekomen. Paarden worden vooraf gekeurd, de gevaarlijkste bochten krijgen beschermende matten en er staan dierenartsen klaar. Toch blijft het een omstreden traditie. Het is goed om dat te weten voor je gaat.
Siena op een gewone dag
Kun je er niet bij zijn in juli of augustus, dan voel je de Palio het hele jaar door in de stad. Elke contrada heeft een eigen museum met de gewonnen banieren, kostuums en verhalen. Je ziet de wijkfonteinen en de vlaggen aan de muren. En het Piazza del Campo is op elke dag van het jaar een van de mooiste pleinen van Italië. Lees ook onze bezienswaardigheden in Siena voor de dom, de Torre del Mangia en de rest van de stad.
Verblijf in de heuvels buiten de stad en rijd voor de proefritten of de Palio naar Siena.
Praktische tips
- Boek je verblijf ruim van tevoren. Rond de Palio zitten Siena en de omgeving vol.
- Kom niet met de auto het centrum in. De binnenstad is een ZTL. Parkeer buiten de muren en loop of neem een roltrap omhoog.
- Draag lichte kleding, een pet en goede schoenen. In juli en augustus is het in Siena vaak boven de dertig graden.
- Laat grote tassen en paraplu’s thuis als je midden op het plein gaat staan.
- Respecteer de contrade. Draag geen sjaal van een wijk als je er niet bij hoort en ga niet tussen ruziënde supporters staan.
- Laat kleine kinderen liever niet mee het plein op. Kijk dan samen naar een proefrit vanaf een rustigere plek of op tv in een bar.
De Palio combineren met een vakantie
Siena ligt midden in Toscane. Vanuit een vakantiehuis in de Chianti rijd je er in een half uur tot een uur naartoe, en ook vanuit de Val d’Orcia ben je er in ongeveer een uur. Combineer een dag Palio met een rustige dag bij het zwembad of een bezoek aan San Gimignano. Let op dat het rond half augustus ook de drukste vakantietijd van Italië is, met Ferragosto op 15 augustus.
Veelgestelde vragen over de Palio van Siena
Wanneer is de Palio van Siena?
Elk jaar op 2 juli en 16 augustus. De drie dagen ervoor zijn er proefritten en de loting van de paarden.
Hoe laat begint de Palio?
De historische optocht begint in de loop van de middag. De race zelf start in juli meestal rond half acht en in augustus rond zeven uur ’s avonds. Door de start kan het later worden.
Kost het geld om naar de Palio te kijken?
Staan midden op het Piazza del Campo is gratis. Een zitplaats op een tribune of een balkon kost vaak een paar honderd euro per persoon.
Hoe lang duurt de Palio?
De race zelf duurt ongeveer anderhalve minuut, drie rondes om het plein. Met de optocht en het wachten op de start ben je wel een middag en avond bezig.
Hoeveel contrade doen er mee aan de Palio?
Siena heeft zeventien contrade. Per Palio doen er tien mee. Zeven staan vast en drie worden geloot.
Kun je met kinderen naar de Palio?
Midden op het plein is het erg vol en warm, met lange wachttijden zonder toilet. Met kleine kinderen kun je beter naar een proefrit gaan of de race in een bar op tv bekijken.